موانع ارث

مسئلۀ 3367 :    موانع ارث که در فقه مطرح شده زیاد است ولی آن چیزهایی که از اصل ارث بردن انسان مانع می‏شود عبارتند از:
الف- رقیت و بنده بودن؛ کسی که رقّ و بندة دیگری است- اگرچه فرزند یا پدر میت باشد- از او ارث نمی‏برد.
ب- کفر؛ کافر از مسلمان ارث نمی‏برد، اگرچه مسلمان از کافر ارث می‏برد.
ج- قتل عمد؛ اگر کسی دیگری را عمداً بکشد، قاتل از مقتول ارث نمی‏برد.
مسئلۀ 3368 :    مسلمان از کافر ارث می‏برد، ولی کافر اگرچه پدر یا پسر میت باشد، از میت مسلم ارث نمی‏برد، حتی اگر کافر اصلی یا مرتد باشد، بنابراین اگر مسلمانی از دنیا برود و هم وارث مسلمان و هم وارث غیر مسلمان داشته باشد، همۀ اموال و دارایی میت مسلمان به وارث مسلمان می‏رسد،آن وارث مسلمان جزء دستة دوم و سوم و آن کافر جزء دستة اول باشد و اگر آن میت مسلمان هیچ وارث مسلمان نداشته باشد ارث او به امام مسلمین می‏رسد و در عصر حاضر که عصر غیبت است در اختیار فقیه و مجتهد جامع شرایط است.
مسئلۀ 3369 :    اگر کافر از دنیا برود و وارث مسلمان داشته باشد تمام ارث او به وارث مسلمان می‏رسد اگرچه جزء دسته دوم و سوم باشد ولی اگر وارث مسلمان نداشته باشد در صورتی که کافر به سبب ارتداد کافر نشده باشد، ارث او به ورثة کافر می‏رسد و اگر به سبب ارتداد کافر شده، در حکم مسلمان است که ارث او به کافر نمی‏رسد، بلکه اگر وارث مسلمان نداشته باشد در حکم بلا وارث بوده و ارث او مال امام معصوم‏ و در دوران غیبت در اختیار فقیه جامع شرایط است.
مسئلۀ 3370 :    قاتل اگرچه خودش ارث نمی‏برد، ولی مانع ارث دیگری نمی‏شود؛ بنابراین اگر فرزند پدر خود را عمداً و به ناحق بکشد و میت فرزند دیگری نداشته باشد هر چند خود قاتل ارث نمی‏برد، ولی بچّه‏های قاتل از مقتول ارث می‏برند. ولی اگر کسی از دستة اول جز قاتل، وجود نداشته باشد، دستة دوم ارث می‏برند و اگر دستة دوم هم وجود نداشته باشند دستة سوم ارث می‏برند.
مسئلۀ 3371 :    اگر کسی یکی از نزدیکانش را به عمد و به ناحق بکشد، قاتل از ارث مقتول محروم می‏شود، ولی اگر به سبب خطا یا شبه عمد باشد از او ارث می‏برد، اگرچه ارث بردن او از دیة قتل، محل اشکال و شاید محل منع است و علی‎الأحوط با ورثة دیگر مصالحه کنند.
مسئلۀ 3372 :    کسانی که به سبب خویشاوندی و نسب ارث می‏برند، سه دسته هستند:
1- پدر و مادر و اولاد میت و با نبودن اولاد، اولادِ اولاد و هر چه پایین روند هر کدام از آنها به میت نزدیک‏تر است ارث می‏برد و تا یک نفر از این دسته وجود دارد دستة دوّم ارث نمی‏برند.
2- پدربزرگ و مادربزرگ و هرچه بالاتر روند، پدری باشند یا مادری، برادر و خواهر میت و در صورت نبودن، اولاد آنها هر چه پایین روند، هر کدام از آنها که نزدیک‏تر است از میت ارث می‏برد و تا یک نفر از دستة دوّم وجود دارد دستة سوّم ارث نمی‏برد.
3- عمو، عمّه دایی و خاله، هر چه بالا روند و اولاد آنها هر چه پایین روند و مادامی که یک نفر از عمو، عمّه، دایی و خاله‏های میت وجود داشته باشند اولادشان ارث نمی‏برند، منتها اگر میت عموی پدری و پسر عموی پدری و مادری داشته و غیر از اینها وارث دیگری نداشته باشد، ارث او به عموی پدری با اینکه نزدیک‏تر است نمی‏رسد، بلکه ارث به پسر عموی پدری و مادری می‏رسد.
مسئلۀ 3373 :    زن و شوهر از یکدیگر ارث می‏برند و با هر سه دسته از وراث نسبی و همچنین با اقسام ولاء که گذشت همراه می‏شوند.