بسم الله الرحمن الرحیم
درس خارج فقه – 27 دی ماه
درباره عبارتی که دیروز خوانده شد باید تذکری بدهم که در نسخه وسائل، عبارت «فیه» در «یوم تبیض فیه الوجوه» وجود ندارد و در نسخه تهذیب این «فیه» وجود دارد و در تذهيب که با تصحیح علی اکبر غفاری چاپ شده است اشاره شده ادخال الف و لام بر «وجوه» با مشابه قرآنی آن «یوم تبیض وجوه» است سازگاری ندارد و به نظر من هم ایراد وارد است و ادخال «الف و لام»، سهو از طرف راوی است.
و اما مراد از بياض و سواد وجه که همان روسیاهی و روسفیدی افراد در قیامت است، باید به مسأله «الألفاظ موضوعة لمعناها العامة» اشاره کنیم. چرا که سیاهی و سفیدی حقیقی در چنین مواردی است. به قول محقق دوانی – که خدا ایشان و همه بزرگان ما را رحمت کند – اگر سیاهی و سفیدی به صورت موجود جوهری و قائم به ذات بود و وجود خارجي پيدا ميکرد، اینگونه می شد که هم سواد بود و هم اسود. یا به تعبیر رسول اکرم (ص) اگر زیبایی تجسم پیدا می¬کرد به صورت حضرت زهرا (س) تمثل عینی پیدا می کرد. (مثل تمثل جبرائیل به صورت دحیه کلبی). در هر صورت، مراد از بياض وجه، روسفيدي و سربلندي و آبرومندي و از سواد وجه، روسياهي و بيآبرويي و شرمندگي است. این از مسأله دیروز.
یکی دیگر از مستحباتی که مرحوم سبزواری برای وضو شمرده بودند خواندن آیة الکرسی و دعا بود. حالا اگر «إذا دار الامر بین القرآن و الدعا»، کدام بهتر است؟ روایتی است معتبر از معاویة بن عمار که از حضرت امام صادق (ع) همین سؤال را مطرح می کند و ظهور این روایت این است که ارزش دعا بیشتر است. تعبیری را امام خمینی از استادشان آقای شاه آبادی نقل می کردند که قرآن کتاب نازل خداست و دعا کتاب صاعد بندگان خدا. در واقع دعاها همان کلمات الله هستند که از لسان انسان و اصل مترشح ميگردد. پس این معنا از روایت کاملا روشن است.
جمله ای را هم صاحب ذخیرة العباد گفته که از جمله مکروهات وضو آن است که آدم در اعمال وضو به گونه¬ای دقت کند که موجب وسواس شود.عبارت این است: «و تخلیل کثیف اللحیة» یعنی ریش متراکم. همچنین گفته که اسراف در آب وضو مکروه است. تعجب این است که عبارت «الدقة فی افعال الوضوء بحیث یوجب الوسواس» چندان دقیق نیست چرا که اگر این دقت، موجب اسراف شود حرام خواهد شد و وسوسه هم حرام است. چطور ایشان فرموده که اسراف مکروه است؟! در وسائل هم گفته شده امام (ع) فرموده شستن ته ریشه متراکم نه تنها لازم، بلکه جايز نیست. تعبیر به کراهت (دقت در افعال وضو) تعبیر صحيح و درستی نیست.
پاسخ استاد به اشکال: اشکال اینکه رابطه اسراف در آب وضو با بطلان وضو چیست؟ پاسخ: باید به بحث اجتماع امر و نهی مراجعه کرد.
بحث دیگر درباره ماء قلیلی است که در آن مار وارد و خارج شده باشد، گفته شده بهتر است از آب دیگری استفاده کند. اما در روایت نیامده که اگر مار در آب بمیرد چه حکمی دارد. ولی فقيهان ما به طریق اولی گفته¬اند کراهت دارد. حالا این اولویت از کجا آمده است؟! براي ما معلوم نيست. اگر کراهت به سم مار ارتباط دارد، این مسأله در زنده بودن مار معنی دارد، نه زمانی که مرده باشد. پس اولویت به دست نمی آید. البته در روایت سماعة درباره سوسک آمده که باید آن را بیرون انداخت و وضو گرفت، به نظر ميرسد بيشتر جنبه بهداشتي داشته باشد؛ اما اگر عقرب باشد باید با آب دیگری وضو گرفت. درباره وزغ هم کراهت را می شود پذیرفت. بحث بعدی درباره افعال وضو خواهد بود.
و صلی الله علی محمد و آله (ع)
