مسئلۀ 2173 : طلا دارای دو نصاب است:
1- «بیست مثقال شرعی» برابر با پانزده مثقال معمولی، معادل «312/70» گرم که در این صورت، اگر سایر شرایط را داشته باشد بر مالک واجب است یک چهلم آنرا که 9 نخود، معادل 757/1 گرم است، به عنوان زکات بپردازد.
2- «چهار مثقال شرعی» برابر با سه مثقال معمولی که معادل 62/14 گرم است، وقتی که به نصاب اول اضافه شود در این صورت واجب است زکات تمام 18 مثقال معمولی یا بیست و چهار مثقال شرعی که 374/84 گرم است از قرار یک چهلم یعنی 109/2 گرم، به عنوان زکات پرداخت کند و اگر به مقدار 4 مثقال شرعی یا سه مثقال معمولی و کمتر از آن افزوده شود، زکات مجموع 18 مثقال معمولی و 24 مثقال شرعی از قرار یک چهلم باید بپردازد، ولی اگر کمتر از این مقدار افزوده شد، زکات ندارد، مگر آنکه دوباره به مقدار سه مثقال معمولی و یا 4 مثقال شرعی اضافه شود، مثلاً 28 مثقال شرعی باشد، که زکات همه را باید بپردازد.
مسئلۀ 2174 : نقره هم دو نصاب دارد:
1- صد و پنج مثقال معمولی، برابر 187/492 گرم. اگر نقره به این حد نصاب برسد و شرایط دیگر زکات را هم داشته باشد، از قرار یک چهلم یعنی 304/12 گرم به عنوان زکات باید بپردازد.
2- بیست و یک مثقال معمولی، برابر با 437/98 گرم، که اگر به حد نصاب اول افزوده شود، واجب است زکات همۀ صد و بیست وشش مثقال معمولی را که 625/590 گرم است به عنوان زکات بپردازد و اگر کمتر از این مقدار افزوده شود، آن مقدار افزوده شده زکات ندارد و هر چه بالاتر رود همین طور است، بنابراین اگر مالک، به مقدار یک چهلّم تمام طلا و نقرهاش را به عنوان زکات بعد از نصاب بپردازد، یقیناً آن مقدار زکاتی را که بر عهدۀ او واجب بوده، پرداخت کرده است و در بعضی موارد اضافه هم پرداخت کرده است، مثلاً کسی که 110 مثقال معمولی نقره دارد و یک چهلّم آنرا به عنوان زکات پرداخت کرده است، هم زکات 105 مثقالی را که حد نصاب بوده پرداخت کرده و هم مقدار پنج مثقالی را که واجب نبوده، پرداخت کرده است.
مسئلۀ 2175 : کسی که طلا و نقرهاش به اندازة حد نصاب است، اگرچه زکات آنرا پرداخت کرده باشد، مادامی که از نصاب اول کمتر نشده، در همة سال واجب است زکات آنرا بپردازد و وقتی که از حدّ نصاب اوّل کمتر شد، هر مقدار بماند و سال بر آن بگذرد، زکات ندارد.
مسئلۀ 2176 : اگر هم طلا دارد و هم نقره، ولی نمیداند که به حدّ نصاب رسیده یا نه، احتیاط واجب آنست که از هر راهی که ممکن است وزن آنرا به دست آورد.
مسئلۀ 2177 : کسی که هم طلا دارد و هم نقره و هیچ کدام از این دو به تنهایی به حدّ نصاب نرسیده باشند، زکاتشان واجب نیست.
مسئلۀ 2178 : اگر هم طلا و نقرهای با جنس خوب دارد و هم طلا و نقرة بد، مالک مختار است زکات را از هر کدام که خواست بدهد، گرچه بهتر آنست که زکات را از همان طلا و نقرة خوب پرداخت کند.
مسئلۀ 2179 : طلا و نقرهای که بیش از حدّ معمول، فلز دیگری با آن مخلوط است در صورتی که خالص آن به حد نصاب برسد، زکاتش واجب است و در غیر این صورت واجب نیست و اگر شک کند که آیا خالص آن به حدّ نصاب میرسد یا نه، احتیاط واجب آنست که از هر راه ممکن وزن خالص آنرا به دست آورد و اگر به بالاترین حدّ محتمل محاسبه کند طبعاً کفایت خواهد کرد.
مسئلۀ 2180 : ظاهر و بلکه نصّ صریح روایات اهلبیت اینست که زکات در طلا و نقره در صورتی واجب است که اوّلاً سکة رسمی خورده باشد و ثانیاً به شکل درهم و دینار درآمده باشد و معامله و مبادلات با آنها رواج داشته باشد و در صورتی که به صورت زیور و زینت زنان درآمده یا از حالت معامله و مبادله بیرون رفته باشد، زکات ندارد؛ و از سوی دیگر روایات اهل بیت مبنی بر تشریع زکات، به وضوح و روشنی دلالت دارند که فلسفه و حکمت اصلی تشریع زکات، جبران کمبودها و تأمین نیازمندیها و احتیاجات نیازمندان و پر کردن خلأهای اجتماعی است، بنابراین با توجّه به اینکه در زمان ما طلا و نقره سکهدار، حالت پولی و درهم و دینار بودنشان را از دست داده و بهطور کلّی از رواج در معاملات خارج شده است و به جای آنها اسکناس و مانند آن جایگزین شده است- اگرچه طلا و نقره مسکوک که به صورت درهم و دینار است هیچ وقت از ارزش نمیافتد و فاقد اعتبار نمیشود- احتمال جدّی وجود دارد که پولهای رایج هر زمان در حکم همان درهم و دینار گذشته باشد، بنابراین احتیاط مؤکد آنست که معادل نصاب طلا و نقرة مسکوک، در پولهای رایج روز محاسبه شود و بعد از تحقّق شرایط دیگر- مانند یازده ماه- زکات آنرا هم پرداخت کند.